پارسه
شهر پارسه
در شرق موزه و درست در پایین دامنه کوه رحمت مجموعه بزرگی از تالارهایی وجود دارد که بیشتر از ده هزار متر مربع را در بر می گیرد٠ این مجموعه دارای دو تالار اصلی بزرگ است که سقف های آنها به ترتیب بر روی ١٠٠ ستون و ٩ ستون چوبی قرار داشته و به نظر می رسد که بنای خزانه بوده و شروع ساختمان آن در زمان داریوش صورت گرفته است ٠ لوح های سنگی و سفالی به زبانهای اکدی و ایلامی که در این محل یافت شده کسانی که در ساخت تخت جمشید سهیم بوده اند را چه به صورت نقدی و چه غیر نقدی مشخص می کند ٠ این لوحها ثابت می کنند که این شاهکار عظیم توسط کارگران آزاد و در مقابل اجرت ساخته شده است ، در حالی که بناهای یادبود هم عصر آن در کشورهای دیگر توسط بردگان ساخته می شد٠ به گفته پلو تارک ، اسکندر برای حمل گنجینه و خزانه تخت جمشید به اکباتان به ده هزار قاطر و پنج هزار شتر نیاز داشت٠از دو نقش مشابه موجود در رواقهای شرقی و جنوبی خزانه ، آنکه سالمتر است در موزه تهران قرار دارد٠ این نقش برجسته داریوش را بر تخت سلطنت نشان میدهد در حالی که خشیار شاه و تنی چند از نجبای پارسی و چند ملازم در پشت سر او ایستاده اند
عمارت سه دروازه – تالار شورا
این کاخ کوچک که در شمال کاخ هدیش قراردارد ، دارای سه در ورودی است ٠ نقش برجسته های روی پلکان دو سر ورودی اصلی ،در سمت شمال نگهبانان مادی و پارسی و در قسمتهای داخلی نقشهای جالب دیگری از درباریان و نجبای مادر یرا در حال رفتن به ضیافت ، نشان میدهند٠ در قسمت جنوبی کاخ پلکانی وجود داشته است که امروز در موزه تهران است ٠ در سر در دروازه شرقی ، داریوش بر تخت سلطنت جلوس کرده و نمایندگان ٢٨ ملت تابعه تخت اورا حمل می کنند٠ سر خشیارشا که پشت سر داریوش قرار دارد هم سطح سر داریوش است٠ هر دوی اینها بالاتر از بقیه افراد قرار دارند٠ شاه و ولیعهد هردو زیر سایبانی قرار گرفته اند که به وسیله سمبل اهورامزدا مزین شده است٠ در این نقش برجسته گلها شیرهاو گاوها حالتی زنده دارندو در دو ردیف و در دو جهت مخالف به چشم می خورند ٠ داریوش و خشیارشا هر دو سمبل حاصلخیزی یعنی نخل را در دست دارند٠ مللی که اریکه سلطنت را حمل می کنند به آسانی قابل بررسی اند٠ این کاخ در مرکز تخت جمشید قرارداشت و به همین خاطر پادشاه می توانست نجبا و اشراف زادگان را بدون جلب توجه در آنجا ملاقات کند٠تمام تصمیمات عمده سیاسی توسط عده قلیلی در اینجا گرفته میشد و پیکها و بازرسان شاه در این کاخ به حضور پذیرفته می شدند و فرماندهان پیروزنیز مورد لطف قرار می گرفتند ٠ تصمیمات سیاسی مربوط به سال آتی نیز توسط عده ای منتخب در همین کاخ گرفته میشد ٠ ولیعهد نیز میبایست در تمام این مراسم شرکت می کرد تا در صورت مرگ پادشاه بتواند ضمن آگاهی از مسائل آنها رادنبال کند ٠ همراهی ولیعهد با پادشاه تنها در یک مورد دیگر و آن هم در خزانه به تصویر کشیده شده است و آن صحنه ای است که گزارش اقتصادی و مالی به عرض پادشاه میرسد٠ ولیعهد درهیچ صحنه دیگری حتی در نقشی مشابه نقش فوق که در کاخ صدستون قرار دارد نشان داده نشده است٠ نجبا از طریق پلکانی از حیاط آپادانا وارد این کاخ میشدند ، از یک سمت پارسیها و از سمت دیگر مادها و مثل همیشه در حال گپ زدن ، دست در دست و در حال بوئیدن گل ٠ مادها و پارسیها همواره هم قد و اندازه نقش شده اند و دلیل آن دارا بودن ارزش یکسان اجتماعی آنان بود٠ دو پارسی مسئول تشریفات با حالتی خونسرد اماقاطع و سخت گیر مشاهده میشوندو در پشت سر آنان کارکنان آنها در پایین پلکان منتظر شروع مراسم هستند٠ کتیبه جلویی پلکان مجددا داریا نقش همیشگی نوروز یعنی شیرو گاو است ٠ این حقیقت که کاخ ملاقات رسمی و کاخ خصوصی خشیارشا خسارت بسیار سنگینی از آتش دیده است، باعث شده تابسیاری از صاحب نظران بر این باورشوند که به آتش کشیدن تخت جمشید به انتقام تخریب آکروپلیس در آتن توسط خشیارشا بوده است ٠ اقدامات تحقیقاتی یک تیم ایتالیایی باعث شناسائی یک کاخ مربوط به اردشیرسوم( که بر روی کاخ دیگری مربوط به اردشیر اول در گوشه جنوبی تخت جمشید بنا شده بود) گردید که عملا به طور کامل توسط آتش تخریب شده بود
