شهریور ۲۹م ۸۸

علاقمندی به رشته ها

 

آنچه که توسط سازمان سنجش به داوطلبان کنکور سراسری توصیه می شود این است که داوطلبان می بایست کد رشته های انتخابی خود را به ترتیب علاقه مندی در فرم انتخاب رشته درج نماید. مطلب مهمی که در این توصیه کوتاه به چشم می خورد، پر نمودن فرم انتخاب رشته به ترتیب «علاقه مندی است. اصولاً علاقه به معنی ترجیح میان اشیاء مختلف هنگام تصمیم گیری است. به عبارتی دیگر علاقه نوعی انگیزه بالفعل است. علاقه و رغبت یاد گرفتنی هستند و بر اثر تعامل با محیط خارج حاصل می شوند. علاقه زمانی بوجود می آید که انسان چیزی را دوست بدارد، آن را مورد توجه قرار دهد، درباره آن بیاندیشد و از آن لذت ببرد. نتایج تحقیقات مختلف نشان می دهد که هر چه سن فرد بالاتر می رود، رغبت هوش و استعداد را نیز تحت تأثیر قرار می دهد بطوری که اگر فردی انگیزه کاذبی در انتخاب رشته داشته باشد علایق وی نیز بطور کاذب تغییر خواهد یافت. بعنوان مثال فردی ممکن است در اثر القاء دیگران نسبت به یک رشته خاص بصورت کاذب علاقه مند شود و آن را بعنوان ادامه تحصیل انتخاب کند ولی پس از فارغ التحصیلی متوجه شود که آن رشته با روحیات او منطبق نبوده است. متأسفانه در میان جامعه ما در اثر باورهای غلط بعضی از افراد، علاقه مندی کاذبی نسبت به رشته هایی همانند علوم پزشکی، مهندسی، حقوق و … وجود دارد.

بر اساس شواهد موجود در مراکز مشاوره یکی از بهترین مسایلی که برای دانشجویان مشکلات روحی مختلف ایجاد می کند نداشتن علاقه به رشته تحصیلی که عمدتاً به عدم آشنایی آنها در زمان انتخاب رشته برمی گردد. اگر رشته تحصیلی بر علایق و رغبت های واقعی فرد منطبق نباشد، دانشگاه علاوه بر اینکه نمی تواند موجب القاء فکری و شخصیتی در او شود بلکه باعث خستگی روحی و جسمی در او می گردد.

 

جهت ارزیابی علایق و رغبت ها نیز پرسشنامه های استاندارد روانشناختی وجود دارد. آگاهی از انواع مختلف علایق می توانند در انتخاب رشته تحصیلی کمک کننده باشد. رغبت ها و علایق را می توان به شیوه زیر تقسیم بندی کرد:
۱- رغبت علمی: نشان دهنده کشف حقایق و درک واقعیات جدید است. تحصیل در رشته هائی همچون علوم پایه و علوم پزشکی مستلزم داشتن علاقه علمی است.
۲- رغبت هنری: این نیرو بیشتر در افرادی یافت می شود که به خلق آثار هنری می پردازند و به رشته های گروه هنر و معماری روی می آورند.
۳- رغبت ادبی: رغبت فرد به نوشتن، نظم و نثر و بررسی ادبیات و شعر را بیان می کند.
۴- رغبت به خدمات اجتماعی: تمایل فرد به کمک رسانی و یا حل مشکلات مردم را بیان می نماید. انتخاب رشته هایی همانند مددکاری اجتماعی، پرستاری، علوم پزشکی، روان شناسی، مشاوره، حقوق و رشته های تربیت دبیر بیشتر به این تمایل بر می گردد.
۵- علاقه به محاسبات و کار با اعداد و ارقام: حضور موفق در شعبه های مختلف رشته ریاضی، مهندسی، حسابداری، بانکداری و اقتصاد بستگی به میزان علاقه شما در کار کردن با اعداد و ارقام دارد.
۶- رغبت به کار در فضای باز: موفقیت در رشته هایی همانند تربیت بدنی، نقشه برداری، مهندسی کشاورزی و جنگلداری تا حدود زیادی به وجود این نوع علاقه در فرد بستگی دارد.
۷- رغبت مکانیکی-صنعتی: این رغبت بیشتر از ویژگی هایی همچون صحت و دقت در حرکت، آگاهی از روش کار با ابزارها، مهارت و استدلال منطقی تشکیل شده است. از جمله رشته هایی که موفقیت در آنها بستگی به وجود این نوع رغبت دارد را می توان از رشته های فنی مهندسی، دندانپزشکی، علوم آزمایشگاهی و… نام برد.
ممکن است فردی از توانایی های کافی برای کسب موفقیت در رشته ای برخوردار باشد ولی بواسطه نداشتن رغبت کافی در آن رشته موفق نشود. عکس آن حالت هم امکان پذیر است. اتکای صرف به علاقه مندی در رشته ای معین بدون در نظر گرفتن توانایی های واقعی اعم از توانایی علمی و جسمی می تواند اثراث نامطلوبی در روحیه فرد بافی بگذارد.
بر اساس نتایج یک تحقیق بر روی دانشجویانی که برای مشاوره به یکی از مراکز مشاوره دانشجویی مراجعه کرده بودند مشاهده شد آنهایی که رشته تحصیلی شان انتخاب های اول، دوم و یا سوم بوده افرادی هستند که با علاقه مندی و جدیت در دانشگاه ادامه تحصیل می دهند و موفقیت بیشتری دارند اما دانشجویانی که رشته تحصیلی آنها انتخاب سی ام به بعد بوده کمتر به رشته خود علاقمند هستند و این بی علاقگی را به وضوح اعلام می دارند. بر اساس نتایج تحقیقات پژوهشگران، توانایی پیش بینی موفقیت داوطلب در طول دورا ن تحصیل در دانشگاه مستلزم توجه به عامل علاقه در پذیرش دانشجو است چرا که بین علاقه به رشته تحصیلی و موفقیت در دانشگاه رابطه معنی دار و نزدیکی وجود دارد. اصولاً موفقیت دانشجویانی که در یکی از انتخاب های اول خود پذیرفته شده اند (پذیرش با علاقه) از دانشجویانی که در انتخاب های چندگانه بعدی پذیرفته شده اند (پذیرش از روی اجبار) بیشتر است. بر اساس آمار موجود از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۶ در مجموع تنها ۱۴/۱۳ درصد از ظرفیت رشته های دانشگاهی را افرادی اشغال کرده اند که به آن رشته ها علاقه داشته اند. توجه به مثال های واقعی و ملموس زیر می تواند ضرورت توجه به علاقه در انتخاب رشته را بیشتر روشن کرد:
• در سال ۱۳۷۳، شاگرد اول آزمون سراسری کارشناسی ارشد در رشته فلسفه، فارغ التحصیلان رشته مهندسی عمران بود. بنا به گزارشات موجود تعداد زیادی از مهندسان وجود دارند که برای دوره های کارشناسی ارشد به رشته هایی همانند فلسفه، منطق، و علوم سیاسی روی می آورند. این مطلب نشان دهنده این است که این افراد دیگر مجبور نبودند تا ۴ سال از بهترین ایام زندگی خود را صرف رشته ای دیگر کنند بدون آنکه به آن علاقه داشته باشند.
• دانشجوی مستعد و تیزهوشی که در رشته مهندسی عمران در یکی از بهترین دانشگاههای تهران پذیرفته شده بود پس از ۶ ترم مشروطی اخراج شد. او به جای شرکت در کلاس های درسی خود در دانشکده فنی، در کلاس های فوق لیسانس ادبیات شرکت می کرد. وی اگر در هنگام انتخاب رشته «ادبیات» را انتخاب کرده بود یقیناً در این رشته موفق می شد و می توانست مدارج عالی را تا آخرین سطح بپیماید.
• دانش آموزی بسیار با هوش با اصرار فراوان والدین خود در یکی از رشته های مهندسی پذیرفته شد ولی پس از شروغ تحصیل چون به رشته هنر علاقه فراوانی داشت با مشکلات زیادی مواجه شد. او پس از ۳ ترم پیاپی مشروطی بعلت بی علاقگی به رشته مهندسی به ناچار تغییر رشته داد و هم اکنون در یکی از رشته های هنر پس از تحمل مشکلات فراوان به تحصیل ادامه می دهد. براستی او اگر از همان ابتدا و با توجه به علایق و استعدادهای خود انتخاب رشته می کرد شاید با این مشکلات مواجه نمی شد.
• شخصی پس از چند ترم تحصیل در رشته پزشکی با افت شدید علمی مواجه گردید. در بررسی بعمل آمده نتایج نشان داد که او در کلاس های درسی خود شرکت نمی کند. بلکه به حدی به ادبیات و زبان انگلیسی علاقه مند است که در حد تخصصی در آموزشگاههای مختلف زبان شرکت می کند. او پس از ۵ سال تحصیل در رشته پزشکی فقط توانست به اندازه ۲ سال درس بخواند و حدود ۶ ترم از دوستان هم ورودی خود عقب افتاد. آیا اگر از همان ابتدا زبان انگلیسی را در دانشگاه انتخاب نموده بود اکنون در مدارج بالای علمی زبان انگلیسی به سر نمی برد؟
بر اساس نتایج یک تحقیق حدود ۲۰ درصد از دانشجویان سال آخر رشته پزشکی تمایل به فعالیت در حرفه هایی غیر از پزشکی نموده اند. بسیاری از فارغ التحصیلان علوم پزشکی با داشتن مدرک دکترا بجای طبابت و فعالیت در امور درمانی به تدریس خصوصی در دروس زیست شناسی، شیمی، و… مشغولند. این در حالی است که هنوز بعضی از مناطق محروم کشور نیاز وافر به پزشک دارد. براستی اگر آنها از ابتدا به تدریس این رشته ها روی می آوردند و رشته های دبیری را انتخاب می نمودند آیا باز هم ۷ سال از بهترین لحظات زندگی آنها در پزشکی تلف می شد؟
• مثال هایی از این دست بسیارند و خود شما نیز تا کنون با افرادی اینچنین مواجه بوده اید. آری، علاقه واقعی در راستای انگیزه واقعی است. چنانچه علاقه بر اساس انگیزه واقعی شکل گیرد و عوامل فردی و امکانات اجتماعی در آن با واقع بینی لحاظ گردد یکی از مهمترین عوامل مؤثر در انتخاب رشته است. مطلب مهم این است که شناخت دقیق و درست از رشته های دانشگاهی نقش مهمی در انتخاب رشته دارد. چرا که علاقه بدون شناخت نمی تواند کارساز باشد.