مهر ۱۹م ۸۸

نقدی بر آثار موسیقایی – گرافیکی مژگان شجریان

 

طرح جلد آلبوم آهنگ وفا

اولین اثر مژگان شجریان را در سال ۱۳۷۱ دیدیم. “طرحی از مرغی که گویی روزگاری را پشت سر گذاشته است”. بر روی جلد آلبوم “یاد ایام”. طرحی که کاملاً بیانگر فضای شورانگیزِ “یاد ایام” بود و با آن به درستی انطباق داشت. پس از آن تا کنون جز معدودی از آثار استاد شجریان، باقی طرح جلد آلبومها را مژگان شجریان طراحی کرده است.

 

اما اگر به روند کاری وی در این ۱۷ سال بیشتر توجه کنیم، متوجه یک سیر نزولی تدریجی در طراحیهای ایشان می شویم.

البته در طول این ۱۷ سال هم در برخی از مواقع فراز و نشیب هایی را می بینیم. به عنوان مثال طرح جلد آلبومهای “آهنگ وفا” و “زمستان است” کاملا با هم تفاوت دارند. اولی بسیار سرد و بی روح و ابتدایی که از شخصیت اثر کاسته و دومی بسیار کار شده و با معنی که به شخصیت اثر نیز افزوده است.

اما روند طراحی های مژگان شجریان بالاخص در چند سال اخیر بسیار افت کرده است. با نگاهی به چند اثر اخیر ایشان به وضوح به این مطلب پی می بریم.

۱- جلد DVD کنسرت “استاد سخن سعدی” یک اثر کاملا ابتدایی بود. از یک عکس نه چندان هنری و قابل، برای روی جلد یک اثر موسیقایی استفاده شده و و با یکی دو پلاگین فتوشاپی تزئین شده بود. اصلا این طرح در حدی نبود که نام “طراح جلد” در پشت DVD قابل ذکر باشد. اگر به چندین روز انتظار و کوشش مردم در سایت دل آواز برای خرید بلیت این کنسرت توجه کنیم، می بینیم که این طراحی یک نوع بی احترامی به مخاطب نیز می تواند باشد.

۲- جلد آلبوم “رندان مست” که اولین همکاری استاد با گروه شهناز بود. برای بار دیگر می بینیم که در این طرح نیز از یک عکس بسیار ساده در طول کنسرت، استفاده شده و باز هم با یکی دو پلاگین فتوشاپی تزئین شده است. این طرح نیز به هیچ وجه در حد نام و آوازۀ استاد نبود. این طرحها یک چیزی شبیه به رفع تکلیف است و انگار خانم مژگان شجریان فقط در پی این بوده اند که زودتر کار را تمام کنند. بدون شک اجرای این طرحها بیشتر از یکی دو ساعت زمان نبرده است.

۳- طراحی صحنه کنسرت استاد با گروه شهناز. اگر به کلیپی که از اجرای تصنیف “غم مخور” در این کنسرت منتشر شده توجه کنیم، می بینیم که طراحی صحنۀ این کنسرت یک ایراد اساسی دارد و آن اینست که پشت زمینۀ گروه شهناز کاملا در تصاویر مشکی دیده می شود. البته زمانی که دوربین به عقب می رود، بقیۀ دکور صحنه که روی هم رفته یک اثر سیاه مشق است، نیز دیده می شود، اما آن چیزی که در ۹۰ درصد طول فیلم کنسرت جلوی چشم بینندۀ تلویزیونی آن است، یک Background تیره و سیاه و بسیار دلگیر و خسته کننده بیشتر نیست. این نشان دهندۀ ابتدایی و بی تجربه بودن طراح صحنه در این کنسرت است.

اصلا طراحی صحنه این کنسرت با “کنسرت بم” و یا حتی “کنسرت یادوره سعدی” قابل مقایسه نیست.

بر همگان به خوبی روشن است که طرح جلد آلبوم وزن زیادی به یک اثر موسیقایی می دهد. اگر به آثار بزرگان موسیقی جهان توجه کنیم، خواهیم دید که یکی از ویژگیهای بارز آثار آنان مربوط به طراحی جلد آلبومهای آنان است که برای همیشه قابل نقد خواهد بود. (مثل آثار گروه پینک فلوید). اما واقعاً جلد آثاری همچون “رندان مست” جایی و یا ارزشی برای نقد کردن دارند؟

به نظر اکثر منتقدان این طراحیها  تا حدی وجهۀ آثار استاد را نیز تحت الشعاع قرار داده است.

اگر مقایسه ای داشته باشیم میان طرح جلد آلبومهای “دستان” و “بیداد” و آلبومهای اخیر متوجه نزول باورنکردنی در کیفیت طرحهای جلد آثار استاد خواهیم شد.

 محمود محبی